Phan Hằng bình thơ

                    Hoa Huệ ( Bế Kiến Quốc)

Hoa Huệ trắng. Và bức tường cũng trắng

Sao bóng hoa trên tường lại đen?

                      

Em đừng nhìn đi đâu nữa em

Anh không biết vì sao, ai có lỗi

Nhưng mãi mãi vẫn còn câu hỏi:

Sao bóng hoa trên tường lại đen?

                      ****

Lời bình:

Nếu trong hội họa Việt Nam, khi nhắc đến “ Thiếu nữ bên hoa huệ”, người ta sẽ nhớ ngay đến họa sĩ Tô Ngoc Vân, thì trong văn chương Việt Nam, khi nhắc đến bài thơ “ Hoa Huệ” không ai lại không nhớ tới nhà thơ Bế Kiến Quốc, nhắc tới câu thơ:

Hoa Huệ trắng. Và bức tường cũng trắng

Sao bóng hoa trên tường lại đen.

Cả hai đếu trắng. Một không gian trong suốt. Trên đó chỉ có bông hoa và bức tường. Ở đây là những hình ảnh tương phản trái ngược nhau về màu sắc.

Và trừ hai thứ rất trắng ấy, bỗng xuất hiện một sự khác lạ, một bóng đen. Ánh đèn hắt, dưới ánh nhìn của ngọn đèn đã tạo ra một hiệu ứng rất khác biệt trong hiện thực, cũng như một trường liên tưởng mới cho người đọc.

Một bóng đen hiện diện giữa sự tinh khiết của màu trắng. Cho nên nó ấn tượng. Chính cái bóng đen do biến ảo tự nhiên vô tình mà có đó đã tạo nên cái nghịch lý tương phản đập mạnh vào thị giác nhạy cảm con người.

Ám ảnh và khiến người ta không thể nào quên, ngoài  sự chia sẻ mà bài thơ mang lại, phải chăng còn bởi sự ấn tượng này?

Ai đã từng đọc “ Hoa Huệ” chắc chắn cũng nhận ra bản thân hai câu thơ này đã là một sự hoàn chỉnh, thậm chí nó có thể đứng độc lập để trở thành một bài thơ ngắn. Vì sao ư? Vì bản thân hai câu thơ đã đủ để diễn tả một tâm trạng nào đó có chút trớ trêu, nghịch lý của bất cứ ai trong bất cứ tình huống nào khác.

Nhưng “ Hoa Huệ” lại là một bài thơ tình. Trong trường hợp cụ thể này cái tâm trạng trớ trêu kia lại là một nghịch lý. Mâu thuẫn luôn là nghịch lý tâm trạng của những người đang yêu nhau, những cặp tình nhân muôn thuở, muôn đời với những bí ẩn không ngờ. Cảm giác với bao mâu thuẫn của tình yêu, là điều chắc ai cũng đọc được, ẩn sâu bên trong những câu thơ miêu tả về Hoa Huệ kia.

Vậy đâu là men tình, đâu là cái chất yêu đương chất chứa trong mảng trắng và nét chấm phá màu đen kia? Ta hãy nhìn xuống hai câu thơ tiếp theo:

Em đừng nhìn đi đâu nữa em

Anh không biết vì sao, ai có lỗi

À, hóa ra hồn vía của cả bài thơ là ở đây, tình ý, cốt lõi của vấn đề là ở đây; nhỏ nhẹ và lẫn khuất.

Vậy ra, hai câu đầu bài, kể cả hai câu cuối bài mới chỉ là nói, là cái lý rất dửng dưng khách quan. Còn hai câu giữa bài này mới là những gì cụ thể nhất; là người, là việc làm,là hành động sống động thực tế và rất cụ thể.

Có phải có một người con trai đang nài nỉ, day dứt, tự vấn?

Có phải có một người con gái đang thổn thức, ngổn ngang nức nở điều gì?

Hay trong đó còn ẩn chứa một điều gì khác?

Rõ ràng là níu giữ. Một sự níu giữ rất hiến lành, rất đỗi thân thương, rất đáng trân trọng.

Không có trách móc, không đổ lỗi, cũng không thanh minh bênh vực cho bản thân mình, & cách ứng xử với lời lẽ hết sức nhẹ nhàng, độ lượng và có trách nhiệm biết chừng nào. Không những thế, chút băn khoăn, lo lắng, bất lực của nhân vật “ Anh” cũng chân thực, chân tình xiết bao.

Trong muôn vàn những sự cố yêu đương đôi lứa, có cả những hiểu nhầm vu vơ, ngờ vực, mơ hồ, bóng gió...thì vẫn luôn xảy ra những sự cố trớ trêu, nghịch lý, khó hiểu. Chính điều đó đã tạo ra bí ẩn cho tình yêu.

Thế nên, trong “ Hoa Huệ” Bế Kiến Quốc  đã chớp được cái trạng thái vu vơ, mơ hồ, tế nhị, nhạy cảm đó và bằng sự cảm thông của một thi sĩ, nhà thơ đã khéo léo đan gài, khéo léo dấu đặt nó vào trong một tình huống biển ảo tự nhiên tưởng như nghịch lý mà lại vô cùng ấn tượng;

Nhưng mãi mãi vẫn còn câu hỏi;

Sao bóng hoa trên tường lại đen?

Hai câu cuối khép lại bài thơ, nhưng lại mở ra trong lòng người đọc một lối đi mới, một câu hỏi mới sau tất cả những suy tưởng mà nhà thơ đã gợi lên trong bài thơ. Vì thế mà bài thơ không thể nói hết là đã đóng lại cảm xúc, mà nó lại trải thêm một trường cảm xúc suy tưởng mới. Ám ảnh và đầy ấn tượng.

Không chịu viết câu thơ dễ dãi, chính là Bế Kiến Quốc. Vì thế, trong từng câu thơ, trong từng suy tưởng, trong từng khoảnh khắc  dù nhỏ…Bế Kiến Quốc luôn biết khiến câu thơ của mình mang một chiều sâu suy tưởng lớn.

Nhờ vây, chúng ta có bài thơ “ Hoa Huệ”. Rất ngắn, mà sức lan tỏa lại rất xa, rất rộng, rất dài và rất sâu. Phải chăng bài thơ còn nói lên rất nhiều điều khác mà vẻ đẹp thơ ca hiện đại cần phải có cách thẩm mới, cách cảm mới, cách đọc mới….thì mới có thể cảm nhận được những nét mới? Có phải vì thế mà người ta goi Bế Kiến Quốc là một tảng băng chìm chăng?